Rządowy Program - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (Program - FIO), planowany jako trzyletnie przedsięwzięcie, powstał w celu pobudzania oraz wspierania rozwoju inicjatyw obywatelskich z udziałem sektora organizacji pozarządowych. Jego funkcjonowanie ma charakter komplementarny w stosunku do już istniejących rozwiązań i praktyk w tym zakresie. Stanowi także dokument sprzężony z treścią Wstępnego projektu Narodowego Planu Rozwoju 2007-2013.

Realizacja Programu przebiega w sferach pożytku publicznego, zagregowanych w następujące obszary:

I. Zabezpieczenie społeczne - obejmujące zakres pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych rodzin i osób; działalność charytatywną; ochronę i promocję zdrowia; działania na rzecz osób niepełnosprawnych;

II. Integracja i aktywizacja społeczna - obejmujące zakres promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych utratą pracy; działalność wspomagającą rozwój wspólnot i społeczności lokalnych; działalność wspomagającą rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości; działania na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społeczeństwami; promocję i organizację wolontariatu;

III. Prawa i wolności człowieka i obywatela - obejmujące upowszechnianie i ochronę praw kobiet oraz działalność na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn; upowszechnianie i ochronę wolności i praw człowieka / w tym ochronę praw dziecka/ oraz swobód obywatelskich, a także działania wspomagające rozwój demokracji; działalność na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego; upowszechnianie i ochronę praw konsumentów;

IV. Nauka, kultura, edukacja i wychowanie - obejmujące naukę, edukację, oświatę i wychowanie; kulturę, sztukę, ochronę dóbr kultury i tradycji; podtrzymywanie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej, a także tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowania i rozwoju języka regionalnego; krajoznawstwo oraz wypoczynek dzieci i młodzieży; upowszechnianie kultury fizycznej i sportu; ekologię i ochronę zwierząt oraz ochronę dziedzictwa przyrodniczego;

V. Bezpieczeństwo publiczne i obrona narodowa - obejmujące porządek i bezpieczeństwo publiczne oraz przeciwdziałanie patologiom społecznym; upowszechnianie wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa; ratownictwo i ochrona ludności; pomoc ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnych i wojen w kraju i za granicą.

CELE PROGRAMU

W roku 2005, konsekwentnie w stosunku do przyjętego przez Radę Ministrów dokumentu "Rządowy Program - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich", stanowiącego załącznik do Uchwały Nr 193/2004, Program realizowany będzie zgodnie z określonymi celami:

CEL 1. Wspierania działań inicjowanych przez organizacje pozarządowe w zakresie realizacji zadań publicznych, o których mowa w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;

W ramach ustalonych celów, po uwzględnieniu obszarów, w których będą one realizowane oraz założonych funkcji Programu FIO, konsekwentnie przyjęto określone priorytety na rok 2005.

CEL 1. Wspieranie działań inicjowanych przez organizacje pozarządowe w zakresie realizacji zadań publicznych, o których mowa w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;

Kierunek działań: Wspieranie inicjatyw obywatelskich o charakterze innowacyjnym, podejmowanych przez organizacje pozarządowe działające na poziomie lokalnym, regionalnym i ogólnopolskim w dziedzinach ważnych społecznie, a nie znajdujących wystarczającego wsparcia ze strony istniejących źródeł publicznych, środków unijnych czy źródeł prywatnych, takich jak: a) szeroko pojęte prawa i wolności obywatelskie, b) edukacja obywatelska, promowanie aktywności i solidarności społecznej c) integracja europejska i współpraca międzynarodowa.

Kierunek realizowany będzie poprzez:

1.1.1 Wspieranie inicjatywy w zakresie aktywizacji ludzi starych, w szczególności rozwijanie form uczestnictwa ludzi starych wzmacniających ich podmiotowość społeczną w środowisku lokalnym;

1.1.2 Pomoc społeczna wobec problemów dzieci i młodzieży - z uwzględnieniem profilaktyki społecznego wykluczenia oraz działań aktywizujących zmierzających do społecznej zaradności.

1.2 W obszarze II. Integracja i aktywizacja społeczna:

1.2.1 Wolontariat w organizacji pozarządowej - ku integracji społecznej, w szczególności inicjatywy rodzące się w odniesieniu do form łączących bezinteresowne działania z kształtowaniem postaw społecznych służących rozwojowi ładu społecznego opartego na więziach społecznych;

1.2.2 Promocja indywidualnej przedsiębiorczości - przede wszystkim wsparcie dla indywidualnej inicjatywy, w rozumieniu kształtowania warunków rozwoju dla rodzących się przedsiębiorczych postaw, w odniesieniu do własnych indywidualnych planów życiowych lub grupowej aktywności, m.in. w oparciu o formułę ekonomii społecznej;

1.2.3 Promocja solidarności społecznej - czyli wspieranie działań zmierzających do stworzenia właściwych relacji między potrzebą indywidualnego rozwoju a dobrem wspólnym, w konsekwencji prowadzących do osiągnięcia efektu społecznej synergii;

1.2.4 Działania na rzecz współpracy transgranicznej w zakresie pożytku publicznego - z akcentem na wymianę doświadczeń w rozwiązywaniu problemów społecznych, tworzące nową, opartą na partnerstwie, jakość.

1.3 W obszarze III. Prawa i wolności człowieka i obywatela:

1.3.1 Rozwój poradnictwa obywatelskiego - ze szczególnym uwzględnieniem inicjatyw skierowanych do środowisk zagrożonych wykluczeniem społecznym, w związku z niską świadomością prawną obywateli i niedostatkiem aktywności administracji publicznej w tym zakresie, zwiększających dostęp do tego rodzaju poradnictwa;

1.3.2 Ochrona praw dziecka - wspieranie, w sposób kompleksowy, inicjatyw mających na celu działania na rzecz zapewnienia dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju z poszanowaniem jego godności i podmiotowości;

1.3.3 Kobiety w lokalnym życiu publicznym - dążenie do wyrównania statusu kobiet i mężczyzn - wzmocnienie praktyk oraz nowych inicjatyw zmierzających do podniesienia poziomu podmiotowości społecznej kobiet, aktywizujących kobiety do pełnienia istotnych ról społecznych w życiu publicznym;

1.3.4 Działania na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego - związane z promowaniem zachowania i rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowania i rozwoju języka regionalnego;

1.3.5 Ochrona praw konsumenta - szersze otwarcie na ruch konsumencki w środowisku zamieszkania, znoszący dominację wszelkich praktyk o charakterze monopolistycznym, w tym w odniesieniu do funkcjonowania wąskich grup interesu;

1.3.6 Przeciwdziałanie dyskryminacji i ochrona praw grup dyskryminowanych ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie, w tym pochodzenie etniczne, wyznanie oraz orientację seksualną - poprzez wsparcie inicjatyw kształtujących postawy tolerancji dla funkcjonowania grup społecznych narażonych na dyskryminację;

1.4 W obszarze IV. Nauka, kultura, edukacja i wychowanie:

1.4.1 Inicjatywy w zakresie społeczeństwa informacyjnego - rozumiane jako wsparcie realizowanych już działań, zakrojonych na skalę ogólnopolską, w ramach przedsięwzięć leżących u podstaw budowy społeczeństwa informacyjnego, w środowiskach wymagających szczególnego wsparcia w tym zakresie;

1.4.2 Lokalne programy stypendialne, ze szczególnym uwzględnieniem słuchaczy kolegiów oraz osób pobierających naukę po maturze w jednostkach, które nie posiadają statusu szkół wyższych - jako propozycja demokratyzacji selekcji społecznych w systemie edukacji, w rozumieniu wsparcia socjalnego zasad równego startu, szans i traktowania w tym obszarze;

1.4.3 Ochrona lokalnej tożsamości kulturowej - poprzez wsparcie przede wszystkim inicjatyw pielęgnujących rodzimą tradycję, ze szczególnym uwzględnieniem szeroko rozumianej twórczości ludowej;

1.4.4 Krajoznawstwo oraz wypoczynek dzieci i młodzieży - wsparcie inicjatyw mających na celu promocję krajoznawstwa poprzez turystykę.

1.5 W obszarze V. Bezpieczeństwo publiczne i obrona narodowa:

1.5.1 Inicjatywy na rzecz przeciwdziałania zjawiskom patologii społecznej, w tym przemocy w rodzinie, stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego - z podkreśleniem prymatu dla aktywności w zakresie niekonwencjonalnych metod przeciwdziałania zjawiskom patologii społecznej, wykorzystujących społeczną współodpowiedzialność za stan bezpieczeństwa publicznego;

1.5.2 Inicjatywy na rzecz promocji obronności i bezpieczeństwa narodowego - z preferencjami dla przedsięwzięć służących kształtowaniu proobronnych postaw społeczeństwa, przygotowaniu młodzieży do służby wojskowej i służby w innych formacjach obronnych, ochotniczemu utrzymaniu sprawności rezerw osobowych, współpracy w realizacji celów statutowych organizacji międzynarodowych afiliowanych przy Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego i zrzeszających żołnierzy rezerwy, upowszechnianiu tradycji i historii oręża polskiego, działalności edukacyjnej oraz szkoleniowo-wychowawczej i kulturalnej skierowanej do żołnierzy i pracowników wojska oraz ich rodzin, a także popularyzacji sportów obronnych.

CEL 2. Wspierania rozwoju współpracy pomiędzy sektorem pozarządowym i publicznym

PRIORYTET : Tworzenie partnerstwa publiczno-społecznego.

Kierunek działań: Inicjowanie nowych projektów współpracy między samorządem lokalnym a organizacjami pozarządowymi oraz projektów opartych na współpracy trójsektorowej i wykorzystaniu zasobów lokalnych. Promocja (nagradzanie) sprawdzonych, wartych powielania projektów współpracy między samorządem a organizacjami pozarządowymi, w zakresie zlecania zadań publicznych oraz wspieranie lokalnych mechanizmów finansowania inicjatyw obywatelskich opartych na współpracy trójsektorowej (projekty prowadzone przez organizacje pozarządowe i współfinansowane przez samorząd, lokalny biznes i indywidualnych darczyńców) w dziedzinach ważnych dla rozwoju lokalnego i wyrównywania szans różnych grup społecznych: a) pomoc społeczna, b) opieka zdrowotna, c) edukacja i kultura, d) ekologia i bezpieczeństwo publiczne.

Kierunek ten będzie realizowany poprzez:

2.1 W obszarze I. Zabezpieczenie społeczne:

2.1.1 Osoba niepełnosprawna w zintegrowanym środowisku lokalnym - nadanie szczególnego znaczenia działaniom integrującym społeczność lokalną poprzez ograniczanie dysfunkcji osób niepełnosprawnych, mających swoje podłoże w ich otoczeniu społecznym oraz przestrzeni ekonomicznej i architektonicznej;

2.1.2 Ludzie starzy i młodzi - integracja międzypokoleniowa - odwołanie się do obiektywnej potrzeby wsparcia klimatu solidarności międzypokoleniowej, procesów dyfuzji wartości, budowy pomostów między tym co dawne i nowe oraz stare i młode;

2.1.3 Pomoc osobom w trudnej sytuacji życiowej - odwołanie się do preferowania form aktywizujących jednostki i grupy społeczne, w szczególności w stosunku do potencjalnych klientów pomocy społecznej;

2.1.4 Dostęp do opieki zdrowotnej i promocja zdrowia - z preferencją dla pomysłów, inicjatyw służących zdrowemu stylowi życia we wszystkich jego fazach oraz inicjatyw przełamujących bariery dostępności do opieki zdrowotnej.

2.2 W obszarze II. Integracja i aktywizacja społeczna:

2.2.1 Porozumienia na rzecz aktywizacji zawodowej - preferencje dla inicjatyw wyróżniających się oryginalnymi formami pobudzania aktywności na rynku pracy, przede wszystkim wobec grup szczególnego ryzyka w tym zakresie, np. mieszczącymi się w formule ekonomii społecznej;

2.2.2 Porozumienia na rzecz integracji wspólnot i społeczności lokalnych - ze szczególnym uwzględnieniem partnerskich relacji między różniącymi się, między innymi, pod względem narodowościowym, etnicznym, językowym, kulturowym, wyznaniowym i socjalnym grupami i społecznościami.

2.3 W obszarze III. Prawa i wolności człowieka i obywatela:

2.3.1 Dostęp do informacji publicznej w środowisku lokalnym - na podstawie odniesienia do relacji między prawami a obowiązkami w zakresie dostępu do informacji publicznej, wsparcie dla inicjatyw na rzecz informacyjnego ładu na poziomie lokalnym i regionalnym;

2.3.2 Lokalne systemy informacji obywatelskiej o Unii Europejskiej - komplementarny w stosunku do koncepcji ładu informacyjnego zespół systemowo uporządkowanych działań warunkujących wiedzę obywatelską dotyczącą wspólnotowych działań, z uwzględnieniem informacji dotyczących instrumentów wspierających obywatelskie projekty w ramach funduszy strukturalnych;

2.3.3 Porozumienia na rzecz wspierania tożsamości kulturowej mniejszości narodowych, etnicznych i społeczności posługującej się językiem regionalnym - ze szczególnym uwzględnieniem wspierania i partnerskich relacji z organizacjami pozarządowymi mniejszości narodowych i etnicznych.

2.4 W obszarze IV. Nauka, kultura, edukacja i wychowanie:

2.4.1 Lokalne zintegrowane programy promocji kultury i tradycji - wspieranie inicjatyw będących efektem programowej współpracy różnorodnych środowisk, instytucji publicznych oraz organizacji pozarządowych w sferze kultury i tradycji, wzmacniających daną wspólnotę terytorialną;

2.4.2 Dostęp do internetu - odniesienie do społecznych inicjatyw na rzecz instytucjonalnych rozwiązań w zakresie dostępu do internetu, z uwzględnieniem edukacyjnych, integracyjnych i wychowawczych jego funkcji;

2.4.3 Lokalne programy - równość szans, startu i traktowania w edukacji - preferencje dla autorskich pomysłów lokalnych podmiotów polityki społecznej na rzecz likwidacji czynników zróżnicowań społecznych i ekonomicznych w systemie edukacji;

2.4.4 Lokalne programy edukacji ekologicznej - ze szczególnym uwzględnieniem lokalnego odniesienia do koncepcji zrównoważonego rozwoju, przede wszystkim w aspekcie edukacji i promocji w tym zakresie;

2.4.5 Lokalne programy tworzenia szkół integracyjnych - oczekiwane inicjatywy będące pozytywną odpowiedzią na podstawowe potrzeby i kierunki aktywności związane z procesami integracji społecznej, szczególnie w kontekście przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu;

2.4.6 Tworzenie punktów informacji młodzieżowej - praktyczne odwołanie się do preferencji dla działań skierowanych na rzecz kształtowania świadomości społecznej, prawnej i ekonomicznej, mających wpływ na warunki startu społeczno-zawodowego młodzieży;

2.4.7 Krajoznawstwo i turystyka - wspieranie inicjatyw związanych z projektami turystycznymi na obszarach wiejskich i terenach podległych restrukturyzacji oraz lokalnie zintegrowanych programów promocji kultury i tradycji oraz rozwoju turystyki kulturowej.

W obszarze V. Bezpieczeństwo publiczne i obrona narodowa:

2.4.1. Społeczność lokalna przeciw patologiom społecznym, w tym przeciw przemocy w rodzinie - odwołanie się do wspólnotowej społecznej odpowiedzialności za kształtowanie warunków do życia pozbawionego zagrożeń zjawiskami patologii społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy skutecznych działań skierowanych przeciwko przemocy w rodzinie;

2.4.2 Model lokalnego bezpieczeństwa powszechnego - preferencje dla systemowych rozwiązań w zakresie budowania i perspektywy stosowania takiego modelu w praktyce.

CEL 3. Wspierania działań organizacji pozarządowych umożliwiających im korzystanie ze środków Unii Europejskiej;

PRIORYTET: Współfinansowanie Programu PHARE 2003 w części dotyczącej pozostałych priorytetów i działań w ramach FIO;

PRIORYTET: Dostęp do środków europejskich

Kierunek działań: wspieranie projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe w ramach programów operacyjnych finansowanych ze środków europejskich (środków unijnych, EOG, innych) szczególnie w dziedzinach obejmujących rozwój lokalny, rozwój przedsiębiorczości, przeciwdziałanie bezrobociu.

Kierunek realizowany będzie poprzez:

wsparcie finansowe w postaci pokrycia części wkładu własnego wymaganego przy projektach finansowanych ze środków europejskich.

CEL 4. Wspierania działań o charakterze interdyscyplinarnym w zakresie inicjatyw obywatelskich, wymagających, z obiektywnych powodów, zintegrowanej, w oparciu o kryterium sektorowo-branżowe lub terytorialne, określonej formuły aktywności organizacji pozarządowych;

PRIORYTET: Wsparcie inicjatyw integrujących trzeci sektor, wzmocnienie jego sprawności działania w zakresie realizacji zadań publicznych oraz wspieranie rozwoju organizacji, w tym ich funkcji reprezentacji;

Kierunek działań: wspieranie działalności szkoleniowej, badawczej i informacyjnej służącej rozwojowi inicjatyw obywatelskich, szczególnie powstawaniu nowych inicjatyw w środowisku lokalnym; wspieranie działań zmierzających do budowy koalicji na rzecz rozwiązywania problemów społeczności lokalnej oraz działań służących konsolidacji środowisk angażujących się w ruch inicjatyw społecznych oraz budowie partnerstwa publiczno-społecznego a także działań służących wypracowaniu mechanizmu konsultacji społecznych w dziedzinach ważnych z punktu widzenia rozwoju państwa (Narodowy Plan Rozwoju, strategie branżowe, sektorowe, regionalne).

Kierunek realizowany będzie poprzez:

preferowanie modelowych działań wspierających rozwój potencjału trzeciego sektora, we wszystkich zagregowanych obszarach pożytku publicznego.

PROCEDURY

W dniu 22 grudnia 2004 r. Sejm uchwalając ustawę budżetową na 2005 r. przyjął, że Fundusz Inicjatyw Obywatelskich w pierwszym roku działania dysponować będzie kwotą 30 ml zł. Pierwszy rok działania Funduszu powinien potwierdzić jego podstawowe założenia i funkcje, w nawiązaniu do zasad określających skuteczność i efektywność rozwiązywania problemów społecznych w dłuższej perspektywie. Szczególny nacisk należy także położyć na wiarygodność Funduszu, rozumianą jako społeczna akceptowalność celów programu, jego działań oraz osiągniętych rezultatów.

Beneficjantami Funduszu są organizacje pozarządowe oraz kościelne osoby prawne i jednostki organizacyjne działające w sferze zadań publicznych, o których mówi ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 ze zm.). Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że ze środków Funduszu finansowane będą jedynie działania mieszczące się w zakresie działalności statutowej nieodpłatnej i odpłatnej / mieszczącej się w limitach określonych w art. 9 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie/, tym samym środki Funduszu nie mogą być przeznaczone na finansowanie działalności gospodarczej.

Z uwagi na fakt, że Fundusz Inicjatyw Obywatelskich jest typowym programem dotacyjnym, w którym zostały jasno sprecyzowane cele jakie będą z jego środków finansowane, uchwalając Program Rada Ministrów przyjęła, że najlepszą formą przyznawania dotacji będzie tryb otwartego konkursu ofert, o którym mowa w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie tj. konkursu na najciekawsze i najlepsze (najbardziej efektywne) sposoby realizacji celów określonych przez dysponenta środków. Droga konkursowa ma tą zaletę, że wyzwala kreatywność i aktywność zainteresowanych uzyskaniem dotacji, zwiększa szansę na zebranie różnych pomysłów i znalezienie wśród nich najlepszych. Jednocześnie stanowi gwarancję, że dysponowanie środkami Funduszu odbywać się będzie pod rygorem trzech fundamentalnych zasad: równego traktowania podmiotów, transparentności i konkurencyjności.

Przyjęta dla Funduszu Inicjatyw Obywatelskich procedura jest możliwie prosta i oparta na funkcjonujących już rozwiązaniach (tryb zlecania zadań z ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie; istniejący już w obrocie wzór oferty, ramowy wzór umowy oraz wzór sprawozdania z wykonania zadania, określone rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 października 2003 r. (Dz. U. Nr 193, poz. 1891)) oraz instytucjach (Ministerstwo Polityki Społecznej oraz Rada Działalności Pożytku Publicznego będąca organem opiniodawczo-doradczym oraz pomocniczym ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego).